Türkiye'de birikimini bankada değerlendirmek isteyenlerin önünde iki ana seçenek vardır: mevduat bankalarındaki vadeli mevduat ve katılım bankalarındaki katılım hesabı. İlkinde faiz, ikincisinde kâr payı alırsınız. Dışarıdan bakınca ikisi benzer görünür; paranızı belirli bir süre bırakır, vade sonunda bir getiri alırsınız. Ancak getirinin nasıl belirlendiği temelden farklıdır.
Bu rehber iki ürünü birbirine üstün göstermek için değil, farkı anlaşılır kılmak için yazıldı.
Faiz: önceden belirlenen getiri
Vadeli mevduatta banka, hesap açıldığı anda size yıllık bir oran taahhüt eder. Bu oran vade boyunca genellikle sabittir ve vade sonunda alacağınız brüt tutar baştan hesaplanabilir:
Brüt faiz = Anapara × Oran × Gün / 365
Bankanın o dönemde kâr ya da zarar etmesi, sizin alacağınız faizi değiştirmez. Formülün ayrıntıları vadeli hesap rehberinde.
Kâr payı: sonuca bağlı getiri
Katılım hesabında paranız, bankanın kullandırdığı fonlardan elde edilen kâr ya da zarara katılır. Kâr ve zarar, sözleşmede belirlenen paylaşım oranına göre banka ile hesap sahipleri arasında dağıtılır.
Oran neden önceden kesin değil?
Katılım bankalarının ilan ettiği oranlar, çoğu zaman geçmiş dönemlerde ilgili vade grubuna fiilen dağıtılan kâr paylarını gösterir. Vade sonunda size dağıtılacak tutar ise o dönemin gerçekleşen sonuçlarına göre hesaplanır. Bu nedenle ilan edilen oran bir tahmin ya da gösterge niteliğindedir, taahhüt değildir.
Uygulamada gerçekleşen oranlar, ilan edilen oranlara yakın seyredebilir; ancak bu bir güvence değildir.
Dağıtım mantığı
Genel hatlarıyla işleyiş şöyledir:
- Hesap sahiplerinin fonları, vade ve para birimine göre havuzlarda toplanır.
- Bu havuzlar bankanın kullandırdığı fonlarda değerlendirilir.
- Dönem sonunda havuzun kâr ya da zararı hesaplanır.
- Sonuç, sözleşmedeki paylaşım oranına göre banka ile hesap sahipleri arasında bölünür.
Paylaşım oranları ve havuz yapısı bankadan bankaya ve üründen ürüne değişebilir.
Katılım bankaları dönem sonunda gerçekleşen kâr payı oranlarını genellikle kendi internet sitelerinde yayımlar. Geçmiş dönemlerde ilan edilen ve gerçekleşen oranları yan yana görmek, ürünü tanımanın pratik bir yoludur.
Karşılaştırma tablosu
| Konu | Vadeli mevduat | Katılım hesabı |
|---|---|---|
| Getirinin adı | Faiz | Kâr payı |
| Getiri baştan belli mi? | Genellikle evet | Hayır, dönem sonunda belirlenir |
| İlan edilen oran | Taahhüt edilen oran | Çoğunlukla geçmiş dağıtımlara dayalı gösterge |
| Stopaj | Kaynakta kesilir | Kaynakta kesilir |
| TMSF güvencesi | Kapsamda | Kapsamda |
Her iki üründe de gerçek kişilere ait hesaplar belirli bir tutara kadar TMSF güvencesi altındadır; güncel sınır 1.200.000 TL. Katılım hesaplarında güvencenin kapsamı için TMSF güvencesi sayfasına bakabilirsiniz.
Karşılaştırırken dikkat edilecekler
Aynı şeyi kıyaslayın
Bir mevduat bankasının 92 günlük faiz oranını bir katılım bankasının 92 günlük kâr payı oranıyla yan yana koyduğunuzda, birinin taahhüt, diğerinin gösterge olduğunu akılda tutmak gerekir. Katılım bankalarının güncel oranlarını katılım kâr payı sayfasında, mevduat oranlarını 92 gün mevduat faizi sayfasında görebilirsiniz.
Vade bozma koşulları
Katılım hesaplarında vadeden önce çekim, genellikle o döneme ait kâr payının kaybı ile sonuçlanır. Ayrıntılar bankanın sözleşmesine göre değişir; genel çerçeveyi vade bozma rehberinde anlattık.
Stopaj
Kâr payından kesilen vergi de faizde olduğu gibi vadeye göre belirlenir. Güncel oranlar stopaj oranları sayfasında.
Hangisini seçmeli?
Bu soru getiriden çok tercihinize bağlıdır. Getirinin baştan kesin olmasını önemsiyorsanız vadeli mevduat, kâr-zarar ortaklığı esasına dayanan bir ürünü tercih ediyorsanız katılım hesabı size daha uygun gelebilir. İki seçeneği aynı tutar ve vadeyle karşılaştırmak için ilan edilen oranları mevduat hesaplayıcısına girebilir, katılım tarafındaki sonucun bir gösterge olduğunu göz önünde tutabilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı koşullar için bankanızın güncel ürün sözleşmesine bakın.